صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

153

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

و تطبيق كنيد با 262 ، QoranTExTS dES GEschichTE 97 ، Cor ، InTr ، Ef - BlachE C ( 24 ) وى سهل بن محمد معروف به ابو حاتم سجستانى است . از بزرگان لغويين عصر خود بوده و در سال 248 درگذشته است . ابن ابى داود در كتاب « المصاحف » ص 114 قسمتهائى از اقوال ابو حاتم را در باره رسم الخط قرآن نقل نموده است . ( 25 ) مناهل الفرقان زرقانى 1 / 401 . ( 26 ) « ابو عبيد » اين روايت را نقل كرده ، مراجعه شود به الاتقان 2 / 290 و تطبيق كنيد با المحكم 10 . ( 27 ) بطوريكه از « مجاهد » روايت كرده‌اند ( مراجعه كنيد به المحكم 15 ) . ( 28 ) وى امام اهل مدينه و امير مؤمنان در حديث ، مالك بن انس بن مالك بن ابى عامر اصبحى است . كنيه‌اش « ابو عبد اللّه » بوده . تأليف كتاب « الموطاء » وى چهل سال طول كشيده كه در خلال اين مدت مطالب اين كتاب را به هفتاد فقيه از فقهاء مدينه عرضه داشته است . در سال 179 هجرى درگذشته است . ( 29 ) ابو عمرو الدانى در النقط ، 134 ، و الاتقان 2 / 291 . ( 30 ) وى ابو عبد اللّه حسين بن حسن حليمى جرجانى است ، مهمترين كتابهايش « المنهاج » مىباشد در سال 403 درگذشته است . ( 31 ) الاتقان 2 / 291 . ( 32 ) تعشير عبارت است از گذاشتن علامت بعد از هر ده آيه . ( 33 ) الدانى در « النقط » 134 - 135 . ( 34 ) الاتقان 2 / 291 ( و مراجعه كنيد به الدانى ، النقط ص 133 ) . ( 35 ) وى امام حافظ محيى الدين ابو زكريا يحيى بن شرف نووى ، از بزرگان محدثين است ، در علوم حديث تأليفات زياد مشهورى دارد و مشهورترين كتاب وى « شرح صحيح مسلم » است در سال 676 هجرى درگذشته است . ( 36 ) الاتقان 2 / 291 . و زرقانى در مناهل العرفان 1 / 402 عبارت « النووى » را طولانىتر از آنچه ما در متن آورديم ذكر مىكند و در اينجا براى تكميل فايده همه آن را ميآوريم : « النووى در كتاب خود « التبيان » آورده كه : « علماء گفته‌اند : اعراب گذارى مصحف و شكل گذارى آن مستحب است ، زيرا مصحف را از راه يافتن غلط بدان حفظ مىكند ، و اما اينكه « الشعبى » و « النخعى » آن را مكروه داشته‌اند بدينجهت بوده كه در آن زمان بيم داشته‌اند از اينطريق در قرآن تغييرى حاصل شود . اين بيم موجه نبوده زيرا گر چه اين عمل كار بىسابقه و جديدى بوده ولى نيكو و مفيد بوده و درست مثل تصنيف علوم و بنا كردن مدارس و اماكن خيريه بوده كه گر چه سابقه نداشته‌اند ولى نيكو و بلامانع ميباشند و اللّه اعلم » . ( 37 ) با اينهمه علماء در عدد آيات اختلاف كرده‌اند ، زركشى در البرهان 1 / 251 - 252 . توضيح داده كه سبب اين اختلاف اين بوده كه پيامبر ص به اول هر آيه كه ميرسيد توقف ميكرد و وقتى معلوم ميشد كه آيه قبل تمام شده و آيه جديد شروع مىشود